Univerzitet u Sarajevu je krajem septembra i početkom oktobra 2026. godine bio domaćin dva povezana naučna događaja koja su okupila stručnjake, predavače i mlade istraživače iz cijele Evrope, a koja se bave jednom od najperspektivnijih tema savremene fizike: primjenom akceleratora čestica u rješavanju stvarnih problema društva. Asocijacija za napredak nauke i tehnologije bila je jedan od partnera u organizaciji oba događaja.
Radionica, održana 22. i 23. septembra na Univerzitetu u Sarajevu, okupila je istaknute predavače iz Međunarodne agencije za atomsku energiju (IAEA), CERN-a, instituta CNAO, Instituta Jožef Stefan, centra Demokritos, te univerziteta iz Ljubljane, Soluna, Sarajeva, Britanske Kolumbije i drugih renomiranih institucija. Predavanja su obuhvatila teme od očuvanja kulturne baštine i proizvodnje radiofarmaceutika do hadronske terapije, a sve ih je povezivala zajednička tema fizike akceleratora.
Radionica o primjeni niskoenergetskih akceleratora
Radionica je organizovana uz podršku EU Horizon projekta IFIGENEIA, s ciljem da kolege iz institucija i privrede u Bosni i Hercegovini upozna sa ciljevima projekta i napretkom uspostave laboratorije Sarajevskog akceleratora jona (SARAI), koji će uskoro biti prenesen iz CERN-a i instaliran na Univerzitetu u Sarajevu.
CBI 2026: studenti traže rješenja za Balkan
Paralelno s radionicom, Univerzitet u Sarajevu je ugostio i specijalno izdanje programa Challenge Based Innovation (CBI), koje je nakon četiri godine organizovanja u Francuskoj, blizu CERN-a, po prvi put održano u Sarajevu. Dvadeset četiri studenta iz cijele Evrope, uključujući četvero s Univerziteta u Sarajevu, pratilo je predavanja istih stručnjaka, nakon čega je imalo sedam dana da razvije ideju o inovativnoj primjeni akceleratora čestica na Balkanu.
Svi predloženi projekti zasnovani su na SARAI akceleratoru. Pobjednički tim, Quarky bunch, predložio je korištenje akceleratora za smanjenje količine štetnog kadmija koju biljke maline akumuliraju iz tla. Ostali timovi predstavili su ideje za unapređenje radioterapije u liječenju raka, lokalnu proizvodnju radioizotopa za PET/CT snimanja i mrežu za precizno praćenje zagađenja. Studenti su svoje projekte 1. oktobra predstavili komisiji u Rektoratu Univerziteta u Sarajevu, a pobjednički tim je nagrađen putovanjem u CERN.
Zašto je ovo važno
Oba događaja pokazuju da Bosna i Hercegovina može biti mjesto gdje se susreću vrhunska nauka i mladi istraživački potencijal, a ne samo zemlja koja prati naučni razvoj izvana. Izgradnja laboratorije SARAI na Univerzitetu u Sarajevu otvara priliku da regija dobije zajedničku naučnu infrastrukturu koja može doprinijeti poljoprivredi, medicini i zaštiti okoliša.
Asocijacija za napredak nauke i tehnologije ovakve projekte prepoznaje kao dio šire slike: ulaganje u mlade naučnike i naučnu infrastrukturu danas je ono što za deset ili dvadeset godina gradi snažnu naučnu zajednicu u Bosni i Hercegovini.
